Dr Mieczysław Orłowicz, Warszawa, Lipiec 1924 
(zachowano oryginalną pisownie)

Najdalej na wschód wysuniętym powiatem dawnych Prus Królewskich jest powiat lubawski, który leży w klinie między Mazowszem a Prusami Książęcymi. W obecnym województwie Pomorskim sąsiaduje on od wschodu z małym powiatem działdowskim utworzonym z przyłączonego do Polski skrawka Mazur Pruskich.
zdjecie1Lubawa znaną jest w dziejach jako stolica ziemi lubawskiej. Ziemia ta położona na pograniczu Mazowsza na lewym brzegu Drwęcy stanowiła a zaraniu dziejów teren sporny między Polską a Prusami, i narażoną była na nieustanne najazdy wojenne. W XII wieku przyłączyli ją Prusacy. Jeden z ich książąt, Swawabuno, w r.1214 po nawróceniu miał ją darować ówczesnemu biskupowi chełmińskiemu Chrystjanowi. Darowiznę ziemi lubawskiej na rzecz biskupów potwierdził w r.1222 książę Konrad Mazowiecki, uważając ziemie lubawską za część Mazowsza. Po roku 1230 odzyskali Krzyżacy ziemię lubawską na Prusach, a gdy w r.1243 na synodzie toruńskim utworzono dla ziem krzyżackich cztery biskupstwa, biskupi chełmińscy otrzymali ziemię lubawską na prawach udzielnego księstwa. Księstwa takie otrzymali także trzej inni biskupi ziemi krzyżackich, t. j. pomezański, warmiński i sambisjki, lecz władza książęca tylko jednego z nich, t. j. warmińskiego przetrwała do końca XVIII w. Biskupi chełmińscy władzę książęcą nad ziemią lubawską utracili już w czasie wojny trzynastoletniej 1454-66, kiedy ziemia ta na podstawie pokoju toruńskiego została przyłączona do Polski. Niemniej jednakże zachowali oni swe dobra w ziemi lubawskiej nadal, a Lubawa pozostała aż do rozbiorów Polski ich stałą rezydencją. Przeszło przez 200 lat (1243-1466) wykonywali oni w Lubawie również władzę świecką, dzięki czemu dzieje Lubawy wiążą się bardzo ściśle z dziejami biskupstwa chełmińskiego.